SC analiza: Zašto je neophodno mijenjati zakon o sukobu interesa Srpske?!

354

Aktuelni zakon u Srpskoj koji se odnosi na sprečavanje sukoba interesa omogućava izabranim i postavljenim funkcionerima da iz budžeta primaju dvije i više plata, obuhvata malen broj ljudi, ali i ne reguliše javne ustanove koje se bave kulturom, sportom i umjetnošću.

Ovo su samo neki od nedostataka Zakona o sprečavanju sukoba interesa u organima vlasti RS koji je trenutno na snazi, koji je donijela Narodna skupština RS u julu 2008. godine, a koji bi 11 godina kasnije mogao da bude izmijenjen. Tako bar traži stručna grupa na čijem je čelu Aleksandar Radeta, direktor Agencije za državnu službu Republike Srpske.

– Novim zakonom imaćemo jasniju sliku i moći ćemo lakše identifikovati da li je neko ili nije u sukobu interesa. Novi zakon biće vezan i za registar svih zaposlenih u javnoj upravi, koji se radi s ciljem da jedno lice ne može primati platu iz budžeta po više osnova – rekao je nedavno Radeta.

Tazbina nije “pod lupom”

Inače, sukob interesa, prema pomenutom zakonu, postoji „u situacijama u kojima izabrani predstavnik, nosilac izvršne funkcije ili savjetnik, ima privatni interes koji je takav da može uticati, ili izgleda da može uticati, na nepristrasno i objektivno vršenje njegove dužnosti“. Navedena definicija nije precizno postavljena i u kasnijem dijelu zakona ostavlja mogućnost širokog tumačenja, što se kod nas često zloupotrebljava.

Dvostruka primanja

U prošlom sazivu republičkog parlamenta bilo je više poslanika koji su istovremeno bili na rukovodećim pozicijama u javnim preduzećima u RS.

Poslanica Gordana Tešanović vršila je i funkciju direktora banjalučkog Doma zdravlja, Zorica Kuzmanović-Vasilić bila je na čelu Javne ustanove Centar “Zaštiti me” Banjaluka, Nedeljko Milaković Gradskog groblja Banjaluka, Drago Kalabić i Vanja Bajić lokalnih distribucija u Elektrokrajini a.d. Banjaluka.

Ilija Tamindžija uporedo sa poslaničkom obavljao je i funkciju izvršnog direktora Hidroelektrane na Trebišnjici, Srđan Milović direktora RiTE Gacko, dok je Nenad Stevandić na funkciji zamjenika direktora UKC RS.

Uvodna definicija sukoba interesa od ranije je bila na nivou BiH i Federacije BiH, ali je za razliku od ta dva nivoa krug osoba u Republici Srpskoj na koji se ovaj zakon odnosi znatno uži. U RS se ovaj zakon odnosi na izabrane predstavnike i članove njihovih porodica, u koje spadaju bračni ili vanbračni drug izabranog predstavnika, zatim dijete, usvojilac, usvojenik i dijete bračnog druga (pastorak/pastorka). Sa druge strane, istim zakonom na nivou BiH propisano je da se pod „srodnicima“ smatraju i „bliski srodnici, srodnici u prvoj liniji, srodnici po bočnoj liniji do trećeg stepena, srodnici po tazbini do drugog stepena i dijete bračnog druga“. Zakon Republike Srpske ne poznaje tazbinsko srodstvo, odnosno srodstvo koje se odnosi na rodbinu bračnog druga. Zakonom RS nema smetnje da se izabrani predstavnik nađe u određenom poslovnom odnosu sa bratom, sestrom, ocem ili majkom svog bračnog ili vanbračnog druga, dok je prema Zakonu na nivou BiH koji reguliše ovo pitanje takva situacija sukob interesa.

Dalje, određeno je da su “izabrani predstavnici lično odgovorni za svoje djelovanje u obavljanju funkcija na koje su izabrani i politički su odgovorni građanima koji su ih izabrali“. Tako je uvedena politička odgovornost za vršenje javne funkcije dok sam zakon nije definisao navedenu odgovornost, šta ona znači i kako se utvrđuje. Dakle, zakon nije predvidio neki drugi oblik odgovornosti ukoliko bi nosilac vlasti bio u sukobu interesa, što svakako smanjuje značaj ovog zakona.

Predviđeno je da izabrani predstavnici ne smiju koristiti javnu funkciju za ličnu dobit ili dobit osoba koje su sa njima povezane, i ne smiju biti ni u kakvom odnosu zavisnosti prema osobama koje bi mogle uticati na njihovu objektivnost. Iako se radi o opštoj normi koja uvodi dva nova termina – zavisnost i objektivnost, ona kroz dalji tekst zakona nije razrađena tako da ostaje floskula, koja nema svoju konkretnost. Zakon RS ne pravi razliku između javnih preduzeća od preduzeća koja su u privatnom vlasništvu, a što nije slučaj u zemljama regiona kao ni u FBiH i nivou BiH. Na ovaj način je u značajnoj mjeri obesmišljeno postojanje ovog zakona koji treba da služi da se javni interes zaštiti od onih koji žele da se kroz politiku obogate na račun javnih preduzeća.

Lokalni i republički nivo

Takođe, zakon propisuje da „izabrani predstavnici ne mogu, u vrijeme dok vrše javnu funkciju i tri mjeseca nakon prestanka javne funkcije, biti članovi nadzornog odbora ili direktori javnih preduzeća“, a ova zabrana se proširuje i na članove njihove porodice. Ova odredba za izabrane predstavnike u jedinicama lokalne samouprave odnose se samo na javna preduzeća koja je osnovala jedinica lokalne samouprave u kojoj izabrani predstavnik vrši funkciju. Na ovaj način je omogućeno da lokalni funkcioneri i njihova rodbina bez problema obavljaju funkcije u javnim preduzećima na nivou RS a funkcionerima koji su izabrani ili postavljeni na nivou RS da bez problema upravljaju javnim preduzećima osnovanim od strane lokalne zajednice. Tako je ozakonjen sukob interesa i omogućene nekontrolisane zloupotrebe službene dužnosti. Iako je bilo par pokušaja u Narodnoj skupštini RS da se ova odredba uskladi i izmjeni, oni nisu uspjeli.

Osnovne mane trenutnog zakona se ogledaju u tome što je njime obuhvaćen mali broj ljudi (trebalo je proširiti na veći krug rodbine), zabraniti izabranim i postavljenim funkcionerima da iz budžeta RS, opštinskih budžeta i javnih preduzeća primaju više od jedne plate, što je u mnogim državama regulisano. Takođe, zakoni ne regulišu javne ustanove koje se bave kulturom, sportom i umjetnošću, kao i domove zdravlja i bolnice.

Isto tako treba zabraniti mogućnost lokalnim funkcionerima da obavljaju direktorske funkcije u javnim preduzećima čiji je osnivač RS i republičkim funkcionerima da budu direktori javnih preduzeća čiji je osnivač lokalna zajednica.

Nepotizam

U izvještaju Republičke komisije za utvrđivanje sukoba interesa u organima vlasti Republike Srpske za 2017. godinu, a o kojem će biti riječi na predstojećoj sjednici Narodne skupštine RS, kao jedan od najvećih problema naveden je nepotizam. Tako je, na primjer, DNS-ov potpredsjednik Skupštine opštine Srbac Miloš Budić na sjednici, kao odbornik u lokalnom parlamentu, glasao za imenovanje svoje kćerke Sandre Miholjčić za direktora Javne ustanove Centar za kulturu i sport Srbac ali i imenovanje zeta Marka Miholjčića za načelnika Odjeljenja za privredu i društvene djelatnosti u Opštinskoj upravi ove lokalne zajednice. Imajući u vidu da srbački parlament broji 25 odbornika, a da su pomenuta imenovanja, zajedno sa Budićevim, imala 13 glasova, jasno je da je upravo on obezbijedio preko potrebnu većinu, što predstavlja klasičan sukob interesa.

U sukobu interesa se našla i odbornica u Skupštini opštine Rogatica Vinka Pušonja, koja je u međuvremenu došla na čelo Ujedinjene partije penzionera, a upravo njen glas je, identično slučaju iz Srpca, bio presudan da njena snaha Jelena Karadžić bude imenovana za zamjenicu načelnika opštine. Sukob interesa je nastavljen i prilikom svih prijedloga odbornice Pušonja koje je potom usvajao kabinet načelnika. Pošto je zaposlenje snahe, očito, bilo nedovoljno, Pušonja je glasala i za imenovanje snahine rođene sestre za direktoricu lokalnog Centra za socijalni rad.

Pored pomenutih, Komisija za sprečavanje sukoba interesa uočila je još desetak sličnih primjera a u većini je riječ o lokalnom nivou i najčešće o zloupotrebi odbornika kako bi omogućili zaposlenje srodnika u nekoj javnoj ustanovi.

Ognjen Tešić

Besplatnu aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.

NEMA KOMENTARA