Kad se istorija ponavlja: Rušenje režima po američkom receptu

399

Vašington ima podebeo “dosije” kada su u pitanju svrgavanja stranih lidera i pravljenje haosa u državama širom svijeta. Trenutno im je na meti Nikolas Maduro, predsjednik Venecuele, kojeg na sve načine pokušavaju da sruše i dovedu svog čovjeka na čelo države.

Vlada američkog predsjednika Donalda Trampa trenutno pokušava da napravi vezu između podrške promjeni režima u Venecueli i želje da svrgnu iranskog vođu. U petak je državni sekretar SAD Majk Pompeo objavio “tvit” sa tri fotografije. Na jednoj su Maduro i iranski vrhovni vođa i predsjednik, na drugoj su Maduro i ministar spoljnih poslova Irana, a treća, na kojoj su Maduro i Raul Kastro, lider Komunističke partije Kube, izvučena je iz arhive, piše portal “Dejli bist”.

– Različiti diktatori. Isti rezultati – napisao je Pompeo.

Pompeo naziva Madura bivšim predsjednikom Venecuele, otkako se Huan Guaido proglasio legitimnim šefom države u srijedu, ali ovaj je i dalje u predsjedničkoj palati, a brane ga vojska i milicija.

Iako još neke zemlje osim SAD pružaju moralnu, diplomatsku i možda čak finansijsku podršku Guaidu, ostale, posebno Rusija, podržavaju Madura. Već su se pojavile vijesti da su ozloglašeni plaćenici ruskog predsjednika Vladimira Putina na licu mjesta, a Kina, Iran i Kuba su dugogodišnji Madurovi saveznici koji ga i dalje podržavaju.

Šta ako Madurova vlada preživi?

Šta ako Maduro ostane na vlasti, a situacija nastavi da se pogoršava, uzimajući svoj danak u krvi? Sve ovo je zaostavština administracije Trampovog prethodnika Baraka Obame i njenog mnogo kritikovanog načina upravljanja Arapskim proljećem prije osam godina, posebno u Siriji. Iako je tadašnja sekretarka države Hilari Klinton govorila kao da je diktator Bašar al Asad izgubio vlast, to se još nije dogodilo. Rusija i Iran sačuvali su sirijski režim po cijenu miliona raseljenih i pola miliona mrtvih.

Obamini kritičari kažu da su SAD trebale da reaguju brže i agresivnije, ali da li bi to preporučili i sada u slučaju Venecuele? Madurove snage već su ubile oko 30 ljudi, a taj broj će rasti. Kada je pravo vrijeme za američke vazdušne udare, kad su stotine ili hiljade ljudi već mrtvi, pita “Dejli bist”.

Kad CIA interveniše

Pitanje koje se treba postaviti kad SAD ulaze u promjenu režima je – šta je sljedeće? Iako nemamo kristalnu kuglu, imamo istoriju punu promjena režima da nas pouči, ali te pouke nisu baš ohrabrujuće. Od američkih pustolova koji su uz bar prećutnu podršku vlade SAD pokušali da nametnu režime sklone ropstvu u Centralnoj Americi prije Građanskog rata, preko “oslobađanja” kolonija širom svijeta od španskog carstva u 19. vijeku, do Banana ratova (1898-1934), u kojem su SAD intervenisale da uvedu manje ili više prijateljske režime u Hondurasu, Nikaragvi, Dominikanskoj Republici i na Haitiju.

Zaliv svinja

U modernijoj istoriji, američka formula za promjenu režima evoluirala je i tako uključila i prikrivene i otkrivene akcije. Početkom ’50-tih CIA je upravljala svrgavanjem ljevičarskog predsjednika Hakoba Arbenza u Gvatemali, nakon što je ovaj izazvao moć američkih voćnih kompanija. CIA je koordinisala sa britanskom tajnom obavještajnom službom na izvođenju “protiv-puča” kojim bi se svrgnuo izabrani iranski premijer Mohamed Mosadeg, a šah vratio na vlast.

Agencija je ’60-tih pokušala da svrgne kubanskog lidera Fidela Kastra organizujući operaciju “Zaliv svinja”, što je ispalo totalno ponižavajuće za mladog predsjednika Džona Kenedija. Ali, to nije zaustavilo CIA-u da učestvuje u zavjeri koja se završila ubistvom prvog postkolonijalnog predsjednika Konga, Patrisa Lumumbe, niti je spriječilo Kenedija da podrži puč kojim je svrgnut diktator Južnog Vijetnama, Ngo Din Diem.

Svrgavanje komunističkog predsjednika Čilea, Alvara Aljendea, 1973. i postavljanje ozloglašenog Pinočeovog režima često se stavlja u američke okvire.

Formula za rušenje režima

Ali, nakon Vijetnamskog rata, SAD su tokom ’70-tih izgubile svoj entuzijazam za promjene režima. Administracija Ronalda Regana ubijedila je zemlju da treba da se dokaže kao svjetska sila, nakon debakla u jugoistočnoj Aziji. Regan je išao za otvorenim operacijama usmjerenim na svrgavanje komunističkih režima u Nikaragvi (što je bilo neuspješno sve dok se SSSR nije povukao 1989), Angoli (neuspjeh) i Avganistanu, gdje je Osama bin Laden bio među “svetim ratnicima” koji su se borili sa bezbožnim komunistima uz podršku Vašingtona.

Tako je razvijena sada poznata formula direktne američke intervencije – pritisak, osuda i udarac u režim dok ovaj ne uzvrati na neki način, poželjno prijetnjama ili ubijanjem američkih državljana.

Libija za primjer

Libijski lider Moamer el Gadafi bio je Reganova omiljena meta, posebno kad je Vašington otkrio da on nema ni sredstava, ni volje da eliminiše lidere Irana i Sirije, koji su optuženi za mnoge zločine. SAD su ga optužile za zavjeru i pokušaj ubistva Regana, a 1986. kad su njegovi agenti “uhvaćeni” u bombardovanju disko kluba u Berlinu, u kojem su poginula dva američka vojnika, američki avioni izvršili su vazdušne udare na sva mjesta na kojima je bilo poznato da je Gadafi tu živio, radio i spavao.

Ipak je preživio i usmjerio se na američke mete. Postepeno je došlo do primirja, ali su 2011. SAD i Evropa bile spremne na intervenciju kad su Libijci izašli na ulice. Kad je Gadafi zaprijtio napadom u Bengaziju, nakon višemjesečnih borbi on je svrgnut i ubijen, a Libija je od tada u krizi.

Šta god neko mislio o Maduru, a nije sporno da je očajan predsjednik na čelu katastrofalnog režima, mora se zapitati da li Trampova administracija ima pojma u kakvom će se haosu zateći ako pokuša da ga svrgne, zaključuje “Dejli bist”.

Besplatnu aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.

NEMA KOMENTARA