Nova godina u bivšoj Jugoslaviji: Praznik svih naroda i narodnosti (FOTO/VIDEO)

423

Ukazom kneza Aleksandra Karađorđevića 1850, Nova godina uvrštena je u državne praznike, pa su Srbske novine prvog januara 1851. izvještavale o veselom dočeku u beogradskom visokom društvu.

U Srbiji se prvi januar dočekuje od 1851. godine, a od 1919. slavi se po dva kalendara.

“Sinoć, uoči Nove godine, a po zaključeniju stare, gospodin rusko-imperatorski konzul u Beogradu, g. đeneral Levšin, davao je u svome konaku večernju zabavu, na kojoj je najotmjenije društvo prisustvovalo. Kako sat izbije dvanaest, domaćin napi svojim gostima zdravicu pozdravljajući ih sretnim novim letom”.

Nacionalni sukobi uticali i na Novu godinu

Kad je u Kraljevini SHS 1919. godine usvojen gregorijanski kalendar, Srpska pravoslavna crkva (SPC) je ostala pri starom računanju vremena. Odjednom su se pojavile dvije Nove godine. Srbi u prvi mah nisu slavili 13. januar. Međutim, vrlo brzo počela su u novoj državi trvenja između Srba i Hrvata. Tako je Trgovinsko-obrtnička komora iz Zagreba tražila 1923. godine od Ministarstva socijalne politike da ukine slavljenje vjerskih praznika po starom kalendaru, jer to navodno stvara gubitke u poslovanju.

Srbi su to doživjeli kao atak na nacionalna prava, pa je od 1924. godine počelo burno i demonstrativno slavljenje pravoslavne Nove godine.

U komunizmu je prvih godina, u skladu s politikom “suzbijanja srpskog nacionalizma”, svako obilježavanje 13. januara bilo kažnjivo. U Arhivu Jugoslavije postoje dokumenti u kojima se striktno naređuje da se “novogodišnji pokloni povlače iz prodaje u vrijeme vjerskih praznika”. Kasnijih godina stega vlasti je popustila, pa se na pravoslavnu Novu uveliko pjevalo “Ko to kaže, ko to laže” i pucalo.

Novogodišnji TV program počinjao je dnevnikom sa spikerkom ispred ukrašene jelke, a zatim su se uključivali voditelji iz ostalih republičkih i pokrajinskih studija.

Slijedio bi humoristički program po “nacionalnom ključu”. Sarajevski studio imao je Moma i Uzeira, zagrebački Nelu Eržišnik, a beogradski favoriti decenijama su bili Mija i Čkalja. U ponoć, pjevalo se “Od Vardara pa do Triglava”.

Sedamdesetih godina Čkalja je za svaku Novu godinu izvodio skeč s telefoniranjem. Navodno je pozivao političare i na duhovit način im govorio ono što narod misli.Tekstove mu je pisao Novak Novak, autor “Pozorišta u kući”.

U muzičkom dijelu programa uvijek su se angažovale najpopularnije zvijezde, radili su se specijali serija i najgledanijih emisija, ali su se osmišljavali i posebni humoristični skečevi.

Uz Miju, Čkalju i Lepu Lukić, obavezan dio programa su bili izvještaji “kako je drug Tito dočekao Novu godinu”.

Televizija Zagreb je bila povezana s ostalim televizijskim centrima u Jugoslaviji, a jedni od drugih su uzimali najbolji dio novogodišnjeg programa i na samu Novu godinu građani su imali priliku gledati reprize novogodišnjeg programa iz Beograda, Novog Sada, Sarajeva…

Nova godina praznik svih naroda i narodnosti

Aktivistkinje AFŽ su bile najglasnije u zahtjevima da u novoj Jugoslaviji Nova godina, kao praznik “svih naroda i narodnosti”, zauzme mjesto “reakcionarnog” Božića.

Nova godina je 1955. i zvanično postala državni praznik, a Deda Mraz je kao „politički korektan“ prihvaćen tek nekoliko godina kasnije.


Deda Mraz je šezdesetih, pohodeći socijalistička preduzeća, pionirima pričao kako je “obišao cijeli svijet i vidio da djeci nigdje nije tako lijepo kao u SFRJ!”

Banjaluka Novu godinu slavi od 20. vijeka

Do 20. vijeka u Banjaluci se nije slavila Nova godina. Glavni praznik za hrišćane je bio Božić, a za muslimane Bajram. Modu kićenja jelke i novogodišnjih slavlja u grad su najvjerovatnije donijeli austrougarski činovnici.

Do tridesetih godina prošlog vijeka, Nova godina nije bila opštenarodni praznik.

Nakon što jeKraljevina SHS prihvatila novi kalendar, deset godina kasnije u Banjaluci, sjedištu novouspostavljene Vrbaske banovine, novogodišnja veselja postala su masovna.

Oficiri su slavili u Oficirskom, a radnici u Radničkom domu, dok su hoteli “Bosna” i “Palas” sa električnim osvjetljenjem i elegantnim salonima bili rezervisani za bogate trgovce i fabrikante, činovnike i političare.

Radnička klasa je Nove godine uglavnom dočekivala u svojim domovima.

Nakon katastrofalnog zemljotresa u oktobru 1969. ruski seizmolozi su predviđali da će baš u novogodišnjoj noći Banjaluku ponovo zadesiti novi zemljotres.

Tadašnji predsjednik opštine Živko Babić je 31. decembra 1969. u posljednji čas zabranio organizovane novogodišnje dočeke, kako bi se, u slučaju potresa, izbjegle žrtve.

Besplatnu aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.

NEMA KOMENTARA