Kako su nastale i nestale neobične države Ruske imperije? (I)

1214
Rusija

Rusija je u periodu od revolucija 1917. godine do formiranja SSSR-a 1922. doživjela mnogobrojne promjene, uključujući i one geografske prirode.

Na njenoj teritoriji formirano je više od 30 država koje su nastale pod neobičnim okolnostima. Bio je to period žestokih političkih, ekonomskih i društvenih previranja. Imperator Nikolaj II je zbačen sa vlasti. Ni liberalna, Privremena vlada nije bila trajno rješenje. Boljševička diktatura dovela je do građanskog rata…

U takvom, pomalo haotičnom, okruženju, mnogi su vidjeli svoju šansu. Neke od novoformiranih zemalja činili su pripadnici manjina čiji cilj je bio autonomija. Pojedine državice su formirali ratni zapovjednici koji su smatrali da polažu pravo na određenu teritoriju. A neke su bile sovjetske republike koje nisu uspjele da “prežive” do formiranja SSSR.

“PisseGuri82”, korisnik društvene mreže Reddit sklon istoriji, geografiji i kartografiji, sa idejom da napravi mapu ovih država “rvao” se skoro godinu dana. Na kraju je prionuo na posao i odradio ga vrhunski, izdvojivši samo najspecifičnije zemlje. Kao izvore je koristio “Istorijski rječnik ruskih građanskih ratova” Džonatana D. Smelea, zatim “Enciklopediju nacija bez države” autora Džejma Minahana, te Atlas istorije SSSR-a.

Pomenute zemlje su, po pravilu, nastajale “preko noći” i isto tako nestajale. Ovo je prvi dio priče o njima.

Republika Uhtua / Republika Istočna Karelija

Republiku Uhtuu, odnosno Republiku Istočnu Kareliju osnovale su Bijele garde Karelijskih Finaca u julu 1919. godine. Cilj je bio pripajanje teritorije matici Finskoj. Ideja je zaživjela dvije godine ranije, kada je počeo tzv. Heimosodat, tj, pohodi na zemlje pod okupacijom Sovjeta sa idejom stvaranje Velike Finske. Pa ipak, republiku sa prestonicom u selu Uhtua, današnjoj Kalevali, pokorila je ruska Crvena armija u maju 1920. Zanimljivo, zastavu i grb zemlje koja nije doživjela ni prvi rođendan dizajnirao je renomirani finski slikar Akseli Galen-Kalela.

Republika Sjeverna Ingrija

Sudbina Republike Sjeverne Ingrije je gotovo preslikana. Ingrijski Finci, nacionalna manjina još od 17. vijeka, u julu 1919. proglasili su autonomiju sa željom da se potom pripoje nezavisnoj Finskoj. Nova država je “trajala” 15 mjeseci, izgubivši Zimski rat protiv Crvene armije. U kratkom periodu samostalnosti Sjevernom Ingrijom su upravljali Santeri Termonen, Juho Peka Koko, Georg Elfvengren i Juka Tiranen. Kazna za pokušaj odvajanja bile ja nasilna selidba kompletne populacije u centralnu Aziju.

Sovjetska Republika Vojnika i Graditelja Tvrđava Naisar

Jedna od najneobičnijih priča vezana je za Naisar, odnosno, Sovjetsku Republiku Vojnika i Graditelja Tvrđava Naisar. Približno 90 ruskih mornara, predvođenih Stepanom Petričenkom, odmetnulo se i u decembru 1917. zauzelo utvrđenje na ostrvu Naisar, koje je izgrađeno u vrijeme Prvog svjetskog rata. Tu su formirali i vladu, te, predvođeni Stepanom Petričenkom, počeli da naplaćuju porez lokalnom estonskom stanovništvu. Estonci su, brže-bolje, pozvali Nijemce u pomoć, koji su dva mjeseca kasnije porazili pobunjenike. Petričenko i dio njegovih sljedbenika pobjegli su u Kronštat, gdje su nešto kasnije bili dio trupa koje su pokrenule Kronštatski ustanak protiv boljševičke armije. Ostatak vojske Naisara estonske vlasti su likvidirale.

Vojvodstvo Kurlandija i Semigalija

Vojvodstvo Kurlandija i Semigalija formirano je u martu 1918. godine, na teritoriji današnje Letonije. Osnovali su ga Baltički Nijemci, u periodu u kojem su se ruske trupe, privremeno, povukle sa Baltika. Novonastalu državicu zvanično je priznala i Njemačka. Kurlandija i Semigalija, koja je u 16. vijeku postojala kao vazalna država Velikolitvanskog Vojvodstva, te nešto kasnije bila dio Poljsko-litvanskog Komonvelta, u novembru 1918. je ušla u sastav Baltičkog Vojvodstva.

Baltičko Vojvodstvo

Nakon Brest-Litovskog mirovnog sporazuma koji su potpisale Rusija i Centralne sile, pripadnici zemljoposjedničke elite iz redova Baltičkih Nijemaca su na području današnjih Letonije i Estonije formirali novu državu, Baltičko Vojvodstvo. Bio je to april 1918. Zemlja se sastojala od sedam kantona, a prvi monarh je bio vojvoda Alfred Fridrih od Meklenburga. U njegovo ime 5. novembra vlast je preuzeo Regentski savjet. Pa ipak, samo šest dana kasnije Njemačka je potpisala primirje sa silama Antante i njene trupe su se počele povlačiti sa te teritorije. Bio je to početak kraja vojvodstva.

Republika Perloja

U ratnom vihoru, na granici sukoba između ruskih, njemačkih i poljskih snaga, lokalno stanovništvo litvanskog grada Perloje odlučilo je da samo stane u odbranu svojih ognjišta. U novemrbu 1918. godine osnovali su Republiku Perloju na čelu sa Jonasom Česnulevičiusom, veteranom ruske vojske. Nova država je imala svoj sud, policiju, valutu i armiju koju je činilo 300 ljudi. Tokom četverogodišnje nezavisnosti Perloja se sukobila sa gotovo svim komšijama, a “preživjela” je Litvansko-sovjetski i Poljsko-litvanski rat. Godine 1923. ovo područje je podijeljeno između Litvanije i Poljske, a granica je bila rijeka Merkis.

Republika Hutsul

Nezadovoljno stanovništvo ukrajinskog grada Rakiva u januaru 1919. godine diglo je bunu protiv okupatorske mađarske žandarmerije i osnovalo Republiku Hutsul. Težnja pobunjenika bilo je ujedinjenje sa maticom Ukrajinom. Ustanak je predvodio general Stepan Kločaruk, koji je potom izabran i za premijera. Pod njegovim vođstvom skoro 1 000 vojnika se sukobilo, a zatim i zarobilo 500 pripadnika mađarskog bataljona. Nova republika imala je i kratkotrajan sukob sa rumunskim trupama, da bi na koncu pala pred naletom mađarske vojske, u junu 1919. Ovo područje je do konačnog ulaska u sastav SSSR-a bilo još i pod Čehoslovačkom vlašću.

Republika Lemko

Republika Lemko nastala je u decembru 1918. godine, nakon raspada Austro-Ugarske. Riječ je o teritoriji oko sela Florinka, koje se nalazi na jugoistoku današnje Poljske, u blizini granice sa Slovačkom. Lemko, na čijem čelu je bio predsjednik Centralnog nacionalnog vijeća Jaroslav Kačmarčik, je “naginjao” Rusiji, odbijajući da se pripoji ukrajinskoj struji. Kako ujedinjenje sa maticom u tom trenutku nije bilo moguće, postojala je želja da zemlja postane autonomna pokrajina Čehoslovačke. No, ni ta ideja nije zaživjela. Lemko je i zvanično rasformiran u martu 1920, uredbom vlade Poljske.

Krimska Narodna Republika

Krimska Narodna Republika “živjela” je od decembra 1917. do januara 1918. godine. Osnovao ju je tatarski Kongres, propisiujući jednakost svih naroda na poluostrvu Krim. Iako su Rusi u tom trenutnku bili većina na ovom području, Tatari su imali veći politički i kulturni uticaj, pa i ne čudi da je predsjednik republike postao Noman Čelebicihan. Krimska autonomija nije bila po volji boljševičkih snaga, čija Crnomorska flota je samo nekoliko dana kasnije zauzela Sevastopolj. Čelebicihan je ubrzo formirao komisiju zaduženu za pregovore sa boljševicima. No, ona nije dala rezultata, tako da je već do kraja januara Republika Krim rasformirana.

Pripremio Dejan Marić

Besplatnu aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.

NEMA KOMENTARA