Monika Ponjavić: Najbolji filmovi 2017. (VIDEO)

6425

Kada govorimo o američkom tržištu i engleskom govornom području, filmovi proizvedeni ove godine se, uglavnom, i dalje grčevito drže oskarovske formule (“The post”, “Darkest hour”, “Molly's Game”, “Detroit”, “Stronger”, “mother!”, “Dunkirk”, “I, Tonya”).

U pitaju su biografski ili filmovi velikih tema, imena i ideja, pravljeni isključivo za takozvanu “sezonu nagrada”. U cijeloj toj kakofoniji svega isplivali su “Lady Bird”, “The Florida project”, “A ghost story”, “You were never really here”, “Columbus”, “Get out”, “Phantom Thread”, “Wonderstruck”, “The Disaster Artist” i “Three billboards outside Ebbing, Missouri”, kao nezavisna djela vrijedna naše pažnje, s tim da se moram odmah ograditi i reći da mi je “Lady Bird” Grete Gervig, izrazito neimpresivan film, po svim stavkama, osim glume. Takođe, bez obzira na to koliko sam uživala gledajući “The Disaster Artist” Džejmsa Franka, osim kulturološkog konteksta koji sa sobom neupitno nosi, ništa drugo me u ovom filmu nije uspjelo pomjeriti. Isto važi i za “Get out” ili Mekdonine “Bilborde”, čiji problem leži u njegovom odličnom prvom činu i fantastičnim glumcima, koji su zajedno, u kombinaciji, svojim silovitim startom pojeli ostatak filma, vrlo doslovno.

Snaga 2017. samim tim, ipak leži u filmovima koji su snimani i pravljeni izvan američkog tržišta i tla, u evropskim, južnoameričkim i afričkim koprodukcijama. Bilo je tu raznih žanrova, od horora, poput francuskog “Raw”, ili meksičko-francuske koprodukcije “We are the flesh”, koji nisu uspjeli opravdati cijelu famu koja se oko njih vrti, do onih koji možda jesu, što nikada neću znati, jer ne uživam u ovom žanru, niti ga posebno poznajem (“Danur: I see ghosts”, “The Lure”, “Cold Hell”), preko psiholoških trilera u duhu Stenlija Kjubrika ili Brajana de Palme (“Killing of a Sacred Deer”, “Thelma”), priča koje preispituju homoseksualne odnose i transrodne identitete (“BPM”, “God's Own Country”, “Call me by your name”, “A Fantastic woman”, “The wound”), satira, političkih, ali i onih koje se iscrpno bave umjetnošću i kulturom (“Death of Stalin”, “Happy End”, “I am not a witch”, “The Square”), fantazija i filmske poezije (“A shape of Water”, “Oblivion verses”, “24 frames”, “On body and Soul”, “Okja”, “Endless poetry”, “Song to song”), dokumentarnih (“Faces Places”, “The other side of everything”, “69 minutes of 86 days”), animiranih (“The red turtle”, “Loving Vincent”), do drama koje u svom centru imaju konkretne likove sa konkretnim pričama koje vrijedi istražiti (“Loveless, “Let the sunshine in”, “Foxtrot”, “King”, “Custody”, “Under the tree”, “Franz”, “Spoor”, “On the beach at night alone”, “Felicite”, “Lady Macbeth”).

Gladajući sve ove naslove, izabrati najbolje, i to deset, nije uopšte lak i jednostavan zadatak. Ali, nakon više od 200 pogledanih filmova, uspjela sam doći do moje liste, možda ne objektivno najboljih, možda ne vaših omiljenih, ali meni, vođenoj različitim razlozima (scenario, dijalozi, scenografija, fotografija, montaža, originalnost, atmosfera i utisak), svakako najinteresantnijih.

BONUS:  A GHOST STORY (SAD) – DAVID LOWERY

Možda “A ghost story” nije najbolji film koji je izašao 2017. godine, ali je zato najoriginalniji. I najjeftiniji. Sa budžetom od svega 100.000,00 $, dvije holivudske zvijezde (Casey Affleck, Rooney Mara) u glavnim ulogama i osvježavajućom pričom o prostoru, vremenu, sjećanju i gubitku, “A ghost story” je, uzevši kompletan kontekst u obzir, pravi mali dragulj i dokaz da niski budžeti sa dobrom idejom daleko stižu.

  1. BLADE RUNNER 2049(SAD) – DENIS VILLENEUVE

Ostajući dosljedan svom žanrovskom opredjeljenju naučno-fantastične detektivske noar priče, “Blade Runner 2049” Denija Vilneva, predstavlja čisto filmsko iskustvo. Svi njegovi nedostaci, koje ne vidim, poput sporog ritma ili nedostatka priče, su elementi koje niti u jednom trenutku nisam doživjela kao nedostatke jer je riječ o elementima koncepta, i kao takvi oni se ne bi trebali posmatrati drugačije jer stvar je senzibiliteta. U mojoj interpretaciji spori ritam odslikava svijet budućnosti na umoru što je konceptualno odličan potez od strane reditelja. Kada je riječ o priči, ili nedostaku iste, “Blade Runner 2049” je film koji se može posmatrati kao savršen nastavak na prvi, originalni dio, čiji je fokus i dalje priča o Dekardu, ali i kao film koji može stajati sam za sebe, čvrsto na svoje dvije noge, što je, rekla bih, priličan uspjeh, uzevši u obzir kulturološki kontekst u kojem je nastao i broj očiju koje su tokom ovog cijelog procesa bile uprte u njega. Pored toga, vjerujem da je Denijev “Istrebljivač”, bez pretjerivanja, jedan od vizuelno naljepših filmova koje sam ikada u životu pogledala, na čemu bismo trebali biti zahvalni jednom, jedinom, velikom Rodžeru Dikinsu (Roger Deakins).

  1. MANIFESTO (AUSTRALIJA/NJEMAČKA) – JULIAN ROSEFELDT

Nastao iz instalacije, “Manifesto”, novi film njemačkog vizuelnog umjetnika Džulijana Rosefelda, u velikoj mjeri podsjeća na Barnijev “Cremaster” ciklus, čiji je jedan dio prije nekoliko godina prodat za nevjerovatnih pola miliona dolara. Glavnu ulogu, u instalaciji i njenoj lineranoj iteraciji i reinterpretaciji za film, tumači nevjerovatna Kejt Blančet (Cate Blanchet), čiji je osnovni zadatak kroz 60 manifesta i 13 arhetipskih likova prenijeti ideje umjetnika, kreativnih revolucionara koji su u nekom trenutku u vremenu i prostoru zauzeli vrlo oštar i hrabar stav po pitanju toga šta je umjetnost i šta bi ona trebalo da bude. U Rosefeldovoj interpretaciji Dada se izgovara na sahrani umjetnosti, Džarmušov manifest o autentičnosti i originalnost na času u osnovnoj školi, a Oldeburgov “Ja sam za umjetnost” kao molitva prije ručka. Kao što su svojevremeno manifesti, čije riječi Blančet tako vješto interpretira, negirali odgovornost koja je sa njima išla ruku pod ruku, tako i ovaj film negira narativ i osnovu filmskog jezika jer poenta nisu riječi nego ideje.

  1. FACES PLACES(FRANCUSKA) – AGNES VARDA/JR

Kao neko ko se kroz FLASTER izvjesno vrijeme intenzivno bavio uličnom umjetnošću i muralima, ovaj dokumentarni film, nastao u saradnji dva velika umjetnika – Agnes Varda i JR – na mene je ostavio jak utisak. Da su umjetnost ljudi, njihovi odnosi i jedinstveni pogledi na svijet, testament je koji će dugo nakon filma “Faces Places” ostati u naš amanet.

  1. THE RED TURTLE(JAPAN/FRANCUSKA/BELGIJA) – MICHAEL DUDOK DE WIT

Evocirajući djela legendarnog Mijazakija, “The Red Turtle” je, iako rađen pod vođstvom evropske ekipe, animirani film dostojan titule njegovog nasljednika. Bez ijedne izgovorene riječi, u pitanju je esejistički prikaz snene meditacije na teme koje znače. Kao i u Robinzonu Krusou, naš protagonista preispituje usamljenost, ljubav, pripadanje i preživljavanje, ali to radi u jednom nesvakidašnjem okruženju reprezentacije linije, boje i pokreta slike. Ovaj film se ne propušta.

  1. LOVELESS(RUSIJA) – ANDREY ZVYAGINTSEV

“Težak, mučan, tačan.” – tri su riječi kojima bih opisala posljednji film Andreja Zvjaginceva. Iako ruski soc-kapitalistički realizam nije more u kojem želim plivati, “Loveless” je nezaobilazno štivo iz 2017. godine. Riječ je o filmu koji, na doslovno svim poljima, pogađa tačno u metu, koristeći se pri tom jednim odvratnim svijetom lišenim ljubavi, između supružnika, roditelja i djece, društva i pojedinca, čovjeka i prirode, čovjeka prema samom sebi.

  1. THE SQUARE(ŠVEDSKA/NJEMAČKA/FRANCUSKA/DANSKA) – RUBEN OSTLUND

Za ovaj, i nekoliko drugih filmova (obično Pola Tomasa Andersona), bila sam spremna putovati kilometrima i preći granicu, ako treba. Što sam i uradila. Očekivanja, kao i u svim tim drugim pohodima, ni ovdje nisu iznevjerila. “The Square” švedskog reditelja Rubena Ostludna, je nevjerovatna satira savremenog društva kroz prikaz i interpretaciju savremene umjetnosti. Izuzetno smiješan, duboko uznemirujući “The Square” postavlja pitanja na koja često odgovor ne želimo čuti. Koristeći se novom instalacijom pod nazivom Kvadrat, “svetištem povjerenja i brige unutar kojeg svi dijelimo jednaka prava i obaveze”, Ostlund kao studiju slučaja uzima superiornost privilegovanog svijeta razmaženih i bogatih, kvazi intelektualaca i medijskih magova, eksperata, novinara, umjetnika, kustosa i svih onih koji taj svijet čine, a koji često postaju značajna imena sa pozivnica za koktele bez ikakvog pokrića. Preispitujući tanku liniju između njihovih duboko iskrivljenih ideja o ljubaznosti, odgoju i maniru, samom znanju, moralu, etici i svijetu koji ih okružuje, te ludila u koje su se spremni baciti ne bi li zadržali poziciju i udobnost života na koji su navikli, Ostlund slika jedan prilično tačan svijet, izopačeni svijet vječite nelagode i neprijatnosti. Sve u njemu je lažno; od same umjetnosti preko odnosa do osmjeha iza kojih se nikada ne krije dobrota niti iskrenost nego radije ideja o tome kako pregaziti preko drugog da bi tebi, i samo tebi, bilo dobro.

  1. THE FLORIDA PROJECT(SAD) – SEAN BAKER

Scenska postavka filma “Projekat Florida”, novog djela Šona Bejkera, je trospratni motel – “Magični dvorac” – okrečen u fantastičnu svijetlo-ljubičastu boju. Koristeći se igrom riječi, jer je “Projekat Florida” bio radni naziv za Diznijevu ideju utopijskog konzumerizma, Bejker svoj centralni prostor ne samo da naziva i modeluje po “Diznilendu”, nego ga i stavlja u njegovu neposrednu blizini, u Orlandu, istovremeno se njime poigravajući i koristeći ga u adresiranju važne teme o pozicioniranju unutar klasne i društvene segregacije, te u kreiranju snažnih kontrasta američkog sna, ali i simpatičnih komičnih situacija. Duboko human, posve američki, ispričan kroz oči razigranog djeteta, fantastične Bruklin Prins (Brooklynn Prince), u pitanju je djelo koje na jedan jednostavan i nepretenciozan način nastoji ukazati na probleme i ispričati priču zapostavljenih, marginalizovanih ljudi kojima često nedostaje glas.

  1. FOXTROT(IZRAEL/NJEMAČKA/FRANCUSKA/ŠVAJCARSKA) – SAMUEL MAOZ

Koristeći se apsurdističkim ništavilom švedskog genija, Roja Andersona (Roy Anderson), ali i ličnim talentom koji je evidentan još od njegovog debitanskog filma “Lebanon” (2008), Samjuel Maoz nam kroz “Foxtrot” daje jedinstven pogled na savremeni (treći) svijet, suprotstavljajući čeono nadolazeće generacije sa onima koje su na zalasku i koje su za ovakvo stanje u društvu direktno i odgovorne. U tom kontrastu koji bira vrlo svjesno, Maoz pravi odlične studije slučaja u kojima preispituje reakcije mladih na banalnost i dosadu rata u koji su uvučeni bez saglasnosti i prava na izbor, kao i sposobnost i spremnost odraslih da sve to upiju i da kroz tunel traume smrti izađu normalni na drugom kraju. Ako je to u takvom poretku stvari uopšte moguće. Uzimajući priču jedne porodice zahvaćene apsurdum rata kao okvir, Maoz uporedo u svoj narativ upliće i elemente tragedije i elemente komedije, tretirajući bol i humor kao komplementarne sile koje se konstantno preklapaju i nadopunjuju, pretapaju jedna u drugu, nikada se ne razdvajajući, ni za sekund. “Foxtrot” je film kojim Maoz, između ostalog, kritikuje Izrael, ali i cijeli svijet nastojeći da, kroz prikaz stravičnog uticaja koji rat ostavlja na sve male, obične ljude, uključujući i njegove likove, odgovori na čitav spektar ljudskih emocija i reakcija, emocijama i reakcijama.

  1. ON BODY AND SOUL(MAĐARSKA) – ILDIKO ENYEDI

Ispričan jezikom koji evocira djela Akija Kaurismakija i Roja Andersona (koji od 2015. godine nije snimio ništa, pa mi, po svemu sudeći, nedostaje), u čijim filmovima je uhvatiti prazninu tišine i neprijatnost između ljudi često važnije od samog dijaloga i drame, “On body and soul” je bizarna ljubavna priča koja se odvija u unutrašnjem pejzažu dvoje ekstremno eksentričnih i introvertnih ljudi, a u kontrastu sa realnošću okrutnog svijeta u kojem živimo. Zato ni ne čudi da je za glavno mjesto radnje izabrana klanica, iza čijih zidova se dešava utilitarno nasilje, rutinske prirode, te da snovi, za Endrea (Géza Morcsányi) i Mariju (Alexandra Borbély), glavne likove ove priče, postaju jedino mjesto unutar kojeg mogu ispoljiti svoja osjećanja i biti svoji, preuzimajući na sebe formu životinja, jelena i košute. Pored odličnih kontrasta i metafora koje Ildko Enjedi koristi da prenese publici lični pogled na svijet, snaga ovog filma leži i u njenoj odluci da svojim likovima i njihovoj ljubavi da univerzalan kontekst jer “On body and soul” se može dešavati bilo gdje i bilo kad.

  1. CALL ME BY YOUR NAME(ITALIJA/SAD/FRANCUSKA/BRAZIL) – LUCA GUADAGNINO

“(Na)zovi me svojim imenom” je film koji zahtijeva više gledanja. U prvom krugu sve oči će biti uprte u nevjerovatno dobrog Timotija Šalamea (Timothee Chalamet) i Stulbargov (Michael Stuhlbarg) govor pred sam kraj filma. U drugom, kada već znate priču i kada ste prešli na “ti” sa njenim akterima, pažnja će lagano sa oca i sina preći na majku, na Mafaldu, Ankizea, Marciju, Kjaru, na miris Mediterana, na zvukove zrikavaca, okus breskve, na neprimjetno nepostojanje antagoniste ili konflikta na koji smo u filmovima ovakve tematike navikli, na sve one kadrove koji imaju za cilj da popune prazninu. Na Olivera (Armie Hammer). Na način na koji dodiruje zidove hodnika kojim kroči. Na boju šorca koji je taj dan obukao i raspoloženje koje sa sobom ona metaforički nosi. Na način na koji halapljivo ispija sok od kajsije ili nespretno lomi ljusku napola kuvanog jajeta. Na njegovu sirovost, bez obzira na tradicionalni američki odgoj visokog društva, koja u kontrastu sa Eliom postaje tako bolno očigledna. Ništa u ovom filmu nije višak. Niti mu išta fali. Sve je tačno po mjeri, na čemu se možemo zahvaliti samo i isključivo Luki Gvadanjinu. Njegovom radu sa glumcima, njegovoj smjeloj viziji, hrabrosti da presiječe tamo gdje se presjeći moralo i senzibilitetu. Ako ste čitali knjigu, onda znate o čemu pričam. Ispričana u retrospektivi i iz prvog lica nepouzdanog naratora, u rukama nekog drugog reditelja ova adaptacija je vrlo lako mogla biti potpuni fijasko. Na svu sreću, dobili smo Luku, čija inteligencija, te razumijevanje i ljubav prema tematici kojom se iskreno i nepretenciozno bavi izbija iz svake pažljivo izvagane izgovorene riječi, svakog kadra i svake muzičke numere koja ga upotpunjuje, jer ona je ključ. Nazovite ga kako želite, ali ovo malo, nezavisno, niskobudžetno ostvarenje je jedna od najboljih savremenih književnih adaptacija (za veliko platno) i, bez ikakve dileme, moj izbor najboljeg filma 2017. Nijedan drugi mu ne može parirati iz prostog razloga jer je ovaj film dao nadu da će pričanje priče, u svojoj najiskrenijoj formi, ipak preživjeti. Sama činjenica da je čisto senzualno zadovoljstvo, kao važan element filmske kulture i prioritet koji se često danas zanemaruje, ipak došlo u prvi plan posredstvom ovog filma, poručuje nam da će se ovozemaljske, jednostavne priče nastaviti pričati sa žarom i entuzijazmom i da će, kao i danas, i u budućnosti uvijek biti u stanju da pronađu svoju publiku i nišu unutar koje će djelovati.

Ostalih 10, bez nekog posebnog redoslijeda: I am not a witch, On the beach at night alone, You were never really here, God's Own Country, The other side of everything, Mudbound, The wound, Columbus, Detroit, 69 minutes of 86 days, + Captain Underpants i The killing of a sacred deer (iako je u pitanju najslabiji Lantimosov film)

Napomena: Nisam pogledala Phantom thread, Death of Stalin, Let the sunshine in, Custody, King, Happy End

Tekst napisala: Monika Ponjavić

Monika Ponjavić je teoretičar filma, teatrolog, scenski dizajner (scenograf) i zaljubljenik u popularnu kulturu. U slobodno vrijeme sadi baštu, spašava mačke i negoduje.

***ZABRANJENO JE PREUZIMANJE CIJELOG TEKSTA BEZ DOZVOLE REDAKCIJE. TEKST SE
MOŽE PREUZETI DJELIMIČNO, UZ NAVOĐENJE IZVORA SA LINKOM NA SAJT SRPSKACAFE.
SVAKO DRUGO PREUZIMANJE SMATRAĆE SE ZLOUPOTREBOM I PODLIJEŽE POKRETANJU 
TUŽBE.***

Besplatnu aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.

NEMA KOMENTARA