Smrt Če Gevare – dan kada je ubijena revolucija

1212

Na današnji dan prije pola vijeka ubijen je Ernesto Če Gevara, jedan od vođa kubanske revolucije. Pred smrt, svom egzekutoru je rekao: “Pucaj, kukavice. Ubićeš samo čovjeka.” Malo ko je mogao da nasluti da je to istina – ubijaju čovjeka, ali stvaraju mit koji će trajati čak pola vijeka, a i mnogo duže.

Prije pedeset godina, 9. oktobara 1967. godine, beživotno tijelo najčuvenijeg revolucionara 20. vijeka leži na stolu. Go je do pojasa, u bolnici varoši Valjagrande u Boliviji. Svi mogu da priđu, uvjere se da je to zaista on i da je zaista mrtav.

Kažu da poslije smrti nisu mogli da mu zatvore oči, zbog čega ga je lokalno stanovništvo poredilo sa Isusom. U mjestašcu La Igera, gdje je ubijen, i danas se mole svetom Ernestu.

Ernesto Gevara de la Serna bio je Argentinac kojeg je život nepovratno vezao za kubansku revoluciju. U svojoj zemlji studirao je medicinu, a kako je rođen u dobrostojećoj porodici, njegov životni put mogao je da bude mnogo manje turbulentan.

Još tokom studiranja kreće sa prijateljem na prvo putovanje po Latinskoj Americi. Voze se motorom koji su zvali La poderosa, što znači moćna, a koji je snagu izgubio negdje na pola puta. Svuda su sretali bijedu i obespravljenost.

Kada je kasnije završio medicinu, otišao je na novo putovanje, ovaj put tamo gdje se događala prava revolucija – u Gvatemalu, u kojoj je demokratski izabrani predsjednik Guzman pokušavao da zemlju vrati iz ruku sjevernoameričke kompanije “Junajted frut”. Pobijedila je kompanija.

Ernesto koji je tamo i dobio nadimak Če, što je tipična argentinska uzrečica, bježi sa drugovima u Meksiko. Tamo upoznaje Fidela Kastra i sa njim odlazi da diže revoluciju na Kubi na kojoj vlada diktator Fulgensio Batista.

Borba za Kubu – gerilska borba

Borba za Kubu bila je gerilska borba, u kojoj je Ernesto Gevara u početku bio ljekar, ali ubrzo postaje El komandante, drugi u hijerarhiji gerile.

Konačnu pobjedu revolucionari su postigli 1959. godine kada je Batista pobegao u Dominikansku republiku. Prvog januara, Kastro i Če Gevara pobjednički su ušli u Havanu.

Če Gevara, Argentinac, postaje državljanin Kube i učestvuje u građenju nove države. On je jedno od najistaknutijih lica revolucije. Ubrzo postaje ministar industrije i direktor Narodne banke, ali i neka vrsta ambasadora Kube koji putuje po svijetu.

Unaprijeđen je za komadanta, čime je zaradio čuvenu zvijezdu na beretki. Želio je da sve ljude u njegovoj četi nauči da čitaju i pišu, odlučivao je o sudbini ratnih zarobljenika, postao je ambasador i ostvario uspješnu saradnju sa Sovjetskim Savezom u trgovini oružjem, dok Kastro postaje vođa kubanskog naroda.

Ugostila ga i Jugoslavija

ce-gevara-tito-revolucija-e1449863012298

Godine 1959. stiže i u Jugoslaviju. Najpoznatiji snimci su oni sa Briona, u razgovoru sa Josipom Brozom, ali Če je u Jugoslaviji posjetio i PKB i fabriku “Crvena zastava” i muzej Gavrila Principa. Zanimalo ga je kako je u Jugoslaviji organizovan omladinski pokret, savez studenata i detaljno se raspitivao o radnim akcijama.

Iz perioda uspostavljanja države, potiču i kontroverze o Če Gevari. Posebno kubanska imigracija koja je živjela u Americi, govorila je o njemu kao o mašini za ubijanje, čovjeku koji je bio nemilosrdan u borbama i koji je poslije uspostavljanja revolucionarne vlasti na Kubi bio vojni komandant Havane, samim tim i utvrđenja u kojima su bile zatvorene pristalice svrgnutog diktatora Batiste. Osuđeno je oko tri stotine ljudi. Egzekucije nije lično sprovodio, ali ih je odobravao.

Na Kubi je burno. Kastro ne prihvata američka uslovljavanja i zemlja koja živi od izvoza šećerne trske Sjedinjenim Državama ostaje bez tog prihoda, uvode im embargo.

Prinuđeni su da se okrenu Sovjetskom savezu i Kini. Amerika ne posustaje, obučava kubansku imigraciju da svrgne revolucionare. Dolazi do sukoba u Zalivu svinja 1961. godine u kome komunisti odnose pobjedu.

Već 1962. godine Sovjeti razmještaju svoje projektile na Kubi. Svijet je na ivici nuklearnog rata. Srećom, Rusi i Amerikanci postižu dogovor. Kubance, naravno, niko nije konsultovao. Če Gevara postaje kritičan i prema Sovjetima i prema Amerikancima. O tome govori i 1964. godine u Ujedinjenim nacijama.

Kao ministar industrije, nije bio uspješan sa svojim planom brze industrijalizacije, jer bilo je različitih mišljenja i među Kubancima. Neki su smatrali da zemlja treba da se orijentiše na poljoprivredu.

Odlazak sa Kube

Nezadovoljan odnosom prema Sovjetskom Savezu, bez Kastrovog praktičnog duha i neslaganjem kad je riječ o vođenju zemlje, Če je sve udaljeniji od Kube, 1965. godine nestaje na dvije godine. Kastro iste godine naciji čita njegovo oproštajno pismo.

Zapravo, Če je htio da kubansku revoluciju izveze u svijet. Otišao je u Kongo, da se bori protiv ubica Patrisa Lumumbe, iako ga je ranije predsjednik Egipta Naser upozorio da “ne izigrava bijelog Tarzana u crnoj Africi”. I zaista, pokušaj propada. Če potom smatra da je pogodno tle ipak njegova Latinska Amerika. Prerušen, sa lažnim pasošem, kao biznismen, ulazi u Boliviju.

Kada se pročulo da je u Boliviji, CIA formira specijalan tim koji će sa bolivijskom vojskom krenuti u lov na njega.

421317159_11aa4fca05_z

Imao je svega 17 gerilaca kada je uhapšen. Podrška je izostala i od siromašnih Indijanaca koji su kasnije vojsku doveli do njega, ali i zbog KP Bolivije koja nije htjela da se uključi u njegovu gerilsku borbu.

Če Gevara je zarobljen 8. oktobra 1967. godine u selu La Igera, gdje je i likvidiran 9. oktobra.

Tijelo je prebačeno da ga svi vide u obližnju varoš Valjagrande. Za vojsku to je bio način da dokaže da je zaista u njenim rukama, za druge, to je bilo ponižavajuće. U njihovim očima, Če je bio mučenik. Tako nastaje legenda.

Rađanje legende

Komercijalizacija njegovog lika počela je skoro odmah poslije smrti, a to je činio, ironično, najprije kapitalizam protiv koga se borio. Majice, šolje, kape sa likom El komandantea postaju nešto što se mora imati.

Smrt Če Gevare unovčili su mnogi sa kojima je bio u kontaktu. Porodica, prijatelji i oni koji su učestvovali u akciji u Boliviji, a od toga što je Če tužno skončao u školi u La Igeri, to bolivijsko selo i dan danas živi.

Mještanima nije bilo pravo kada se 1997. godine pojavila informacija koju je dao jedan od oficira prisutnih tokom Čeovog zarobljavanja, da su mu kosti pokopane blizu aerodroma u mjestu Valjagrande.

ce-gevara

Pronađena je masovna grobnica i ustanovljeno je da među njima jeste Če Gevara. Zatim je uz sve počasti sahranjen u mjestu Santa Klara na Kubi. Na spomeniku je ispisano borbeno geslo “Hasta la Victoria Siempre!” (Do konačne pobjede).

Ubrzo, međutim, dvojica novinara iznose tvrdnju da prema njihovim istraživanjima on nije pokopan kod aerodroma, već u zaseban grob i da su kosti negdje u Boliviji. I svi su bili zadovoljni. Kastro je sahranio ratnog druga, a Bolivijci i dalje vjeruju da je u njihovim planinama.

Mit se u posljednjih pola vijeka transformisao, doduše, onako kako se mijenjao ljevičarski pokret. Godine 1989. srušen je Berlinski zid, a početkom 21. vijeka se ljevica, posebno u Latinskoj Americi, opet budi.

Poznavaoci kubanske revolucije kažu da će nam tek kad prođe još koja godina od smrti Fidela Kastra neke stvari biti jasnije, možda i kada je riječ o Če Gevari.

Danas se sem Kube i Argentine Če Gevare sjećaju i Bolivijci, prvi put na državnom nivou. Postoji i orden u njegovu čast, koji predstavlja borbu protiv imperijalizma i promociju društvene jednakosti i socijalizma.

Ko je ubio revoluciju?

CuVe7fmXEAAyCDB

Istorija pamti i ime bolivijskog vojnika koji je izabran da likvidira Če Gevaru. To je Mario Teran koji i danas živi negde u Latinskoj Americi. Prenosi se priča da se ipak predomišljao kada je trebalo da izvrši zadatak.

– Pucaj, kukavice! Ubićeš samo čovjeka – rekao mu je tada Če.

Mario.Teran_

Tek tada je Teran pucao, ali je prvo pogodio Čea u ruke i noge. Tek poslije nekoliko sekundi, kada se pribrao, pucao je ponovo, i onda je jedan od metaka iz tog drugog rafala pogodio je Čea u grudi i zadao mu smrtonosnu ranu.

Teran je u Čea ispalio ukupno devet metaka: pet u noge, po jedan u desno rame i ruku, i konačno dva smrtonosna metka, u grudi i grlo.

Če je i mrtav pobjedio egzekutora

mario-terna-salazarallepoca

Mario Teran je, oko jedan i deset popodne po lokalnom vremenu, tog 9. oktobra 1967. godine, učinio ono što će odrediti ostatak njegovog, inače dugog ali ne mnogo srećnog, života.

Njegovi pretpostavljeni podijelili su među sobom, kao ratne trofeje, sve Čeove lične stvari: Feliks Rodrigez uzeo je njegov ručni sat, Roleks; pukovnik Andres Selik kožnu torbicu; original ratnog dnevnika je najprije snimljen za Amerikance, a onda odnijet u Generalštab u La Paz. Mariju je, kao jedina nagrada, ostala Čeova lula, koju čuva i danas.

Ipak, bolivijska vojska nije imala previše razumijevanja za alkoholičara iz provincije koji je morao da nastavi život sa teretom djela koje je učinio. Ne samo da nije dobio željeno unaprijeđenje niti javna priznanja, već je ubrzo bio i povučen sa svih borbenih dužnosti. Oduzeto mu je službeno naoružanje i nekoliko godina morao je da radi kao kelner u oficirskoj kantini. Potom je i tamo postao nepoželjan…

Nešto kasnije se oženio, sa vremenom dobio petoro djece, a CIA mu je, iz straha od osvete kubanskih agenata, promijenila identitet. Pod imenom Pedro Salazar, nastavio je život u Paragvaju.

Rene Barientos, bolivijski diktator po čijem je nalogu ubio Čea, poginuo je u helikopterskoj nesreći u aprilu 1969. godine. Andres Selik, Teranov komandant bataljona, najprije je sklonjen na mjesto ambasadora u Paragvaju, da bi 1973. bio optužen za planiranje državnog udara, kidnapovan, odveden u vilu ministra policije i u njenom podrumu pretučen na smrt. Još četvorica drugih neposrednih učesnika u Čeovom ubistvu završila su svoje živote nasilnom smrću, što je u Boliviji pothranilo glasine o tzv. Čeovoj kletvi, a kod Terana stvorilo dodatni strah za sopstveni život.

Taj strah je, kako se kasnije pokazalo, bio neopravdan, ali je i njegov život bio prilično nesrećan. Stalni strah od kubanske osvete, siromaštvo (jer Amerikanci baš ne vode puno računa o komforu svojih isluženih kvislinga), osjećaj niže vrijednosti, sve je to doprinijelo tužnoj sudbini bolivijskog narednika Marija Terana, alias Pedra Salazara…

Ali, ne samo to. U konačnici, čovjek kojeg je ubio postao je jedna od ikona XX vijeka, a on je morao da se krije, odbačen, siromašan i pod lažnim imenom. Od januara 2006. godine, velika slika Če Gevare nalazi se u kabinetu predsjednika Bolivije, Eva Moralesa, a La Iguera je postala svetilište koje svakog oktobra posjećuju Čeovi poštovaoci. U reklamnoj kampanji za novi model, Mercedes Benz je svoj znak stavio na gerilsku kapu Če Gevare, a ne na vojničku šapku Marija Terana…

Brutalna igra sudbine

Punih četrdeset godina nakon oktobarskog podneva u La Igueri, sudbine Marija Terana i Če Gevare ukrstile su se drugi, i posljednji put.

2007. godine, tada već u svojim kasnim šezdesetim, Mario Teran je obolio od katarakte oka, i više nije mogao ništa da vidi. Bio je suviše siromašan da bi mogao da plati operaciju kod očnog ljekara u kapitalističkom Paragvaju. Svijet za koji je Teran bio spreman da ubije, nije htio da mu plati jednu rutinsku operaciju.

Tih godina, socijalistička Kuba i Čavezova Venecuela, sprovodile su tzv. “Operaciju Milagro” (čudo), u kojoj je hiljadama siromašnih ljudi iz cijele Latinske Amerike pružana besplatna ljekarska pomoć na Kubi, finansirana petro-dolarima iz Venecuele.

U sklopu tog programa, uspješno je izliječena i katarakta na očima Maria Terana. On se sa Kube vratio u svoj Paragvaj, i, kako je kasnije rekao jedan od njegovih sinova u intervjuu za bolivijske novine, “ponovo je mogao da uživa u bojama neba i šume, uživa u osmjesima svojih unuka, i gleda fudbalske utakmice”.

Četrdeset godina nakon njihovog prvog susreta u zgradi škole u La Igueri, Mario Teran i Če Gevara “sreli” su se ponovo, u očnoj klinici u Havani. Krug je konačno zatvoren. El Comandante je dobio i ovu drugu bitku.

Malo ko iz grupe koja je prisustvovala njegovom smaknuću je vjerovatno i mogao da nasluti da će se oživotvoriti istina – ubijaju čovjeka, ali stvaraju mit koji će trajati čak pola vijeka od tog 9. oktobra 1967. godine.

Besplatnu aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.

NEMA KOMENTARA